स्मार्टफोनको मूल्य बजारमा देखिने एउटा अंक मात्र होइन । यो उत्पादन प्रक्रिया, कच्चा पदार्थको उपलब्धता, प्रविधिगत नवप्रवर्तन र समग्र आर्थिक अवस्थाको संयुक्त परिणाम हो । त्यसैले बजारमा नयाँ फोनको मूल्य समय–समयमा घटबढ भइरहन्छ । उपभोक्ताले फोन किन्दा मूल्यसँगै यसको गुणस्तर, सुविधा र टिकाउपन पनि ध्यानमा राख्नुपर्छ ।
पछिल्ला केही वर्षमा नेपालको स्मार्टफोन बजारमा ठूलो परिवर्तन आएको छ । पहिले विद्यार्थी हुन् वा मध्यम वर्गीय परिवार, सबैका लागि बजेटअनुसारका केही न केही विकल्प सजिलै पाइन्थे । मूल्य संरचना पनि धेरै हदसम्म स्थिर थियो । तर अहिले काठमाडौं उपत्यका मात्र होइन, देशभर नै स्मार्टफोन महँगिँदै गएको महसुस सबैलाई हुन थालेको छ ।
स्मार्टफोनको मूल्यवृद्धिको कारण केवल स्थानीय पसलेले बढाएको मूल्य मात्र होइन । अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति श्रृङ्खलाको समस्या, मुद्राको विनिमय दरमा आएको उतारचढाव र विश्वव्यापी बजारका परिवर्तनहरूले पनि यसमा ठूलो भूमिका खेलेका छन् । यसको असर नेपाली उपभोक्तामाथि प्रत्यक्ष परेको छ । स्मार्टफोन जस्तो दैनिक जीवनमा अत्यावश्यक वस्तु किन्दा खर्च र योजना दुवैमा थप दबाब परेको छ ।
विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलाको दबाब
स्मार्टफोन विभिन्न देशबाट ल्याइने पार्टपुर्जाहरूबाट बनाइन्छ । चिप, मेमोरी, डिस्प्ले र क्यामेरा जस्ता सामग्री फरक–फरक देशमा उत्पादन भएर अन्ततः एउटा फोनमा जडान हुन्छन् । पछिल्ला वर्षहरूमा कोरोना महामारीका कारण कारखाना बन्द हुनु, ढुवानीमा ढिलाइ हुनु र भूराजनीतिक तनाव जस्ता कारणले यो आपूर्ति शृङ्खला पटक–पटक प्रभावित भयो । अहिले कारखानाहरू विस्तारै सामान्य अवस्थामा फर्किए पनि आवश्यक पार्टपुर्जाको लागत अझै उच्च नै छ । स्मार्टफोन आयात गर्ने नेपाललगायतका देशका लागि यस्ता अन्तर्राष्ट्रिय समस्या सिधै यहाँको खुद्रा मूल्यमा देखिन्छन् । त्यसैले गर्दा उपभोक्ताले तिर्नुपर्ने खुद्रा मूल्य पनि बढ्दै गएको हो ।
एआई -कृत्रिम बुद्धिमत्ता_ को तीव्र विस्तार र त्यसको प्रभाव
कृत्रिम बुद्धिमत्ता -एआई_ को तीव्र विकासले प्रविधि क्षेत्रलाई अनपेक्षित रूपमा परिवर्तन गरिरहेको छ । ठूला एआई डेटा सेन्टर सञ्चालन गर्न कम्पनीहरूले अत्याधुनिक चिप र मेमोरी ठूलो मात्रामा खरिद गरिरहेका छन् । यिनै चिप र मेमोरी स्मार्टफोन र ल्यापटप जस्ता दैनिक प्रयोगका उपकरणहरुमा पनि प्रयोग हुन्छन् । यस कारण ती सामग्रीको माग अत्यधिक बढ्दा मूल्य पनि उक्लिएको छ । उदाहरणका लागि, सन् २०२६ को जनवरीमा ¥याम -RAM_ को मूल्य करिब ३५ प्रतिशतले बढ्यो भने NAND मेमोरी १५ देखि २० प्रतिशतसम्म महँगियो । उच्च–ब्यान्डविथ मेमोरी भने वर्षभरिका लागि नै बिक्री भइसकेको अवस्था छ । चिपको अभावका कारण जिपियु क्लाउड रेन्टल -H100S_ भाडामा लिने लागत पनि करिब ६४ प्रतिशतसम्म घटबढ भएको देखिएको छ । यसको असर सामान्य उपभोक्तामा पनि स्पष्टरुपमा देखिएको छ । पिसी र सर्भरका लागि प्रयोग हुने ¥याम को मूल्य अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३० प्रतिशत भन्दा बढीले बढेको छ । सर्भर वर्कस्टेशन निर्माणको माग करिब ४० प्रतिशतले बढे पनि कुल लागत भने २५ देखि ५० प्रतिसतसम्म बढेको छ ।
कारखानाहरु निरन्तर रुपमा सञ्चनलनमा रहे पनि माग अनुसार उत्पादन हुन सकेको छैन । यसले विश्वब्यापी प्रविधिको क्षेत्रमा करिब १२ प्रतिशतसम्मको महङ्गी बढाएको छ । सेवा यसले स्मार्टफोन उत्पादन लागत बढाएको छ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता -एआई_ ले प्रविधिलाई नयाँ दिशा दिइरहेको छ तर त्यससँगै लागत पनि बढाइरहेको छ । विशवभरका एआई डेटा सेन्टरले स्मार्र्टफोनमा प्रयोग हुने चिप र मेमोरी ठुलो मात्रामा खपत गरिरहेका छन् । यसले ती महत्वपूर्ण कम्पोनेन्टको अभाव सर्जिना गर्दै मूल्य बढाएको छ । यसैले गर्दा नेपालसहित विश्वभरका स्मार्टफोन बजार पनि यही मूल्यवृद्धिको लहरमा परेका छन् ।
धेरै सुविधा, बढ्दो लागत
आजका स्मार्टफोन केही वर्षअघिका फोनभन्दा निकै उन्नत छन् । 5G, फास्ट चार्जिङ, उच्च रिफ्रेस रेट भएको डिस्प्ले र मल्टिपल लेन्स भएका क्यामेरा जस्ता सुविधा अब सामान्य भइसकेका छन् । यी सुविधा प्रयोगकर्ताका लागि फाइदाजनक भए पनि उत्पादन लागत भने बढाउँछन् । अनुसन्धान, विकास र उच्च गुणस्तरका सामग्रीमा हुने खर्च अन्ततः उपभोक्ताले तिर्नुपर्ने मूल्यमा जोडिन्छ । त्यसैले नेपालमा पनि नयाँ मोडेलका फोनको मूल्य क्रमशः बढ्दै गएको हो ।
नेपालमा मुद्रा विनिमय र आयातको यथार्थ
नेपालको सन्दर्भमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको आयात निर्भरता हो । यहाँ बिक्री हुने सबै स्मार्टफोन विदेशबाट आयात हुन्छन् । नेपाली रुपैयाँ अमेरिकी डलरको तुलनामा कमजोर हुँदा आयात खर्च बढ्छ ।
त्यसमाथि ढुवानी खर्च, बीमा र भन्सार शुल्क जोडिँदा फोनको अन्तिम खुद्रा मूल्य उल्लेख्य रूपमा बढ्न जान्छ । न्यू रोड, तम्राकार कम्प्लेक्स वा अनलाइन प्लेटफर्ममा हुने चाडपर्व अफरमा पनि विश्व बजारको सानो परिवर्तनले मूल्यमा असर देखिन्छ । अधिकांश नेपाली परिवारका लागि मध्यम मूल्यका फोन अझै पनि सबैभन्दा लोकप्रिय छन् । प्रिमियम फोन भने धेरैजसोका लागि लामो समय बचत गरेर मात्र किनिने वस्तु बनेका छन् ।
गुणस्तर र अपेक्षाबीचको सन्तुलन
विश्वभर सुरक्षा, वातावरणीय दिगोपन र डेटा सुरक्षासम्बन्धी कडा नियम लागू हुँदै गएका छन् । यसले पनि उत्पादन लागत बढाएको छ सोही अनुरुप नेपाली उपभोक्ताको अपेक्षा पनि बढेको छ । लामो समयसम्म सफ्टवेयर अपडेट, राम्रो वारेन्टी र टिकाउ हार्डवेयरको माग बढ्दै गएको छ । यी अपेक्षा पूरा गर्न ब्रान्डहरूले थप लगानी गर्नुपर्दा फोनको मूल्य पनि बढेको छ ।
मूल्य मात्रै होईन, उपयोगिता पनि महत्वपूर्ण
नेपालमा स्मार्टफोन मोबाइल बैंकिङदेखि चाडपर्वका तस्बिर, अनलाइन कक्षा र सामाजिक सञ्जालसम्म सबैका लागि अत्यावश्यक बनेको छ । त्यसैले मूल्य बढ्नु केवल साधारण महँगी मात्र होइन । आज स्मार्टफोन फोन र म्यासेजका लागि मात्र होइन । इसेवा, खल्ती जस्ता डिजिटल वालेट, टिकटक, अनलाइन पढाइ र विदेशमा रहेका परिवारसँग सम्पर्क राख्ने मुख्य साधन बनेको छ ।
हो, स्मार्टफोन महँगिँदै छन् । तर ती अझ शक्तिशाली, टिकाउ र दैनिक जीवनका लागि झन् आवश्यक पनि हुँदै गएका छन् । नेपाली उपभोक्ताका लागि अब मुख्य चुनौती भनेको बजेट र मूल्य–मानबीच सन्तुलन मिलाएर आफ्ना आवश्यकता अनुसारको सही फोन छनोट गर्नु हो ।
